Mide Kanseri (Gastrik Kanser) Hasta Rehberi

Özet

Mide kanseri, midenin iç yüzeyini döşeyen hücrelerden gelişen bir kanser türüdür ve en sık görülen ana tip adenokarsinomdur^{1, 2}. Erken evrede belirti vermeyebilir veya hazımsızlık, erken doyma, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi başka mide-bağırsak hastalıklarıyla karışabilen şikayetlerle ortaya çıkabilir^{2, 4}. Tanıda üst gastrointestinal endoskopi ve biyopsi temel araçlardır; evreleme ve tedavi planı görüntüleme, patoloji, biyobelirteçler ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek yapılır^{1, 5, 6}. H. pylori enfeksiyonu, sigara, bazı beslenme alışkanlıkları, aile/genetik yatkınlık ve bazı kronik mide hastalıkları risk değerlendirmesinde dikkate alınır^{3, 6}. İleri evrede HER2, PD-L1, MSI/dMMR ve uygun hastalarda CLDN18.2 gibi biyobelirteçler sistemik tedavi seçeneklerini etkileyebilir^{6, 7}.

Temel çıkarımlar

• Erken belirti belirsiz olabilir: Kalıcı hazımsızlık, erken doyma, açıklanamayan kilo kaybı, yutma güçlüğü veya kanama bulguları hekim değerlendirmesini gerektirir^{2, 4}.
• Tanı biyopsiyle doğrulanır: Endoskopide şüpheli alandan biyopsi alınması tanının temel basamağıdır^{1, 5}.
• Risk tek nedene bağlı değildir: H. pylori, sigara, tuzlu/işlenmiş gıdalar, aile öyküsü ve bazı mide hastalıkları birlikte değerlendirilir^{3, 6}.
• Evre tedavi planını belirler: Erken, lokal ileri ve metastatik hastalıkta yaklaşım farklıdır^{1, 6}.
• Biyobelirteçler önemlidir: HER2, PD-L1, MSI/dMMR ve seçilmiş hastalarda CLDN18.2 testleri tedavi seçeneklerini değiştirebilir^{6, 7}.
• Beslenme desteği planın parçasıdır: Özellikle gastrektomi sonrası vitamin-mineral, kilo ve protein alımı yakından izlenebilir^{5, 8}.
• Geri ödeme koşulludur: Türkiye’de ilaç ve işlemler için SUT, endikasyon, rapor ve güncel liste koşulları belirleyicidir⁹.

Kapsam ve tanımlar

Bu rehber, yetişkinlerde görülen primer mide kanserini, özellikle gastrik adenokarsinomu ele alır. Gastrointestinal stromal tümörler (GIST), mide lenfomaları ve diğer nadir mide tümörleri farklı biyoloji ve tedavi yaklaşımlarına sahip olduğundan bu rehberin ana kapsamı dışındadır^{1, 6}.

Önemli terimler:

Belirtiler

Mide kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir. Belirtiler gastrit, ülser veya reflü gibi daha sık görülen hastalıklarla karışabilir^{2, 4}.

Görülebilen belirtiler:

• Üst karında ağrı, yanma veya rahatsızlık hissi^{2, 4}
• Erken doyma, şişkinlik veya iştahsızlık^{2, 4}
• Açıklanamayan kilo kaybı^{2, 4}
• Bulantı veya kusma^{2, 4}
• Yutma güçlüğü^{2, 4}
• Halsizlik veya kansızlık bulguları^{2, 4}
• Siyah dışkı, kanlı kusma veya kahve telvesi görünümünde kusma gibi kanama bulguları^{2, 4}

Önemli: Kalıcı, tekrarlayan veya açıklanamayan mide-bağırsak yakınmaları; kilo kaybı, yutma güçlüğü ya da kanama bulguları varsa değerlendirme geciktirilmemelidir^{2, 4}.

Acil durum: ne zaman yardım alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda acil değerlendirme gerekir:

• Kanlı kusma veya kahve telvesine benzeyen kusma^{2, 4}
• Siyah, katran renkli dışkı veya belirgin sindirim sistemi kanaması bulgusu^{2, 4}
• Şiddetli ve ani karın ağrısı^{2, 5}
• Sıvı alamamaya yol açan inatçı kusma^{2, 5}
• Tedavi sırasında yüksek ateş, titreme veya enfeksiyon şüphesi⁸
• Yüzde şişme, nefes darlığı, yaygın döküntü gibi ciddi alerjik reaksiyon bulguları⁸

Bu belirtilerde 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Nedenler ve risk faktörleri

Mide kanseri riski tek bir nedene bağlı değildir. Çevresel, enfeksiyöz, genetik ve tıbbi faktörler birlikte değerlendirilir^{3, 6}.

Başlıca risk faktörleri:

• H. pylori enfeksiyonu: Kronik gastrit, atrofik gastrit ve intestinal metaplazi gibi değişikliklerle ilişkilidir. Eradikasyon kararı gastroenteroloji değerlendirmesiyle verilmelidir^{3, 6}.
• Beslenme alışkanlıkları: Tuzlu, tütsülenmiş veya işlenmiş gıdaların sık tüketimi riskle ilişkilendirilebilir; sebze ve meyve ağırlıklı dengeli beslenme genel kanser korunma ilkeleriyle uyumludur³.
• Sigara ve alkol: Sigara mide kanseri riskini artıran faktörler arasındadır; alkol kullanımı da genel sağlık ve kanser riski açısından değerlendirilmelidir³.
• Aile öyküsü ve genetik yatkınlık: Özellikle genç yaş, diffüz tip, çoklu aile öyküsü veya ilişkili kanserler varsa genetik danışmanlık gündeme gelebilir^{3, 6}.
• Kronik mide hastalıkları: Atrofik gastrit, intestinal metaplazi, pernisiyöz anemi ve geçirilmiş mide ameliyatı risk değerlendirmesinde dikkate alınabilir^{3, 6}.
• Yaş ve cinsiyet: Risk yaşla artabilir ve bazı toplumlarda erkeklerde daha sık görülür³.

Korunma notu: H. pylori test ve tedavisi, sigarayı bırakma, dengeli beslenme ve aile öyküsü olan kişilerde hekimle tarama gerekliliğini konuşma, kişiselleştirilmiş risk azaltma planının parçaları olabilir^{3, 6}.

Tanı ve evreleme / risk sınıflaması

Mide kanseri şüphesinde tanı genellikle endoskopi sırasında alınan biyopsinin patolojik incelemesiyle doğrulanır^{1, 5}.

Tanı ve evreleme araçları:

• Üst gastrointestinal endoskopi: Şüpheli alanların görülmesini ve biyopsi alınmasını sağlar^{1, 5}.
• Patoloji incelemesi: Kanserin tipini, bazı durumlarda derecesini ve biyobelirteç testlerine uygun materyali belirler^{1, 6}.
• BT: Hastalığın yerel yayılımı ve uzak organ tutulumu açısından kullanılır^{1, 6}.
• Endoskopik ultrason: Seçilmiş hastalarda tümörün mide duvarındaki derinliği ve çevre lenf nodları hakkında bilgi verebilir⁶.
• PET-BT veya laparoskopi: Her hastada rutin olmayabilir; klinik duruma ve tedavi planına göre seçilmiş olgularda kullanılır⁶.
• Biyobelirteç testleri: Özellikle ileri evrede tedavi seçimini etkileyebilecek testler planlanabilir^{6, 7}.

TNM evreleme sistemi:

Biyobelirteç ve moleküler testler

Biyobelirteç testleri özellikle ileri evre veya metastatik mide/gastroözofageal bileşke adenokarsinomunda tedavi seçeneklerini etkileyebilir^{6, 7}.

Önemli: Hangi biyobelirteçlerin çalışılacağı evre, patoloji materyali, tedavi hedefi, ilaç erişimi ve yerel geri ödeme koşullarına göre belirlenir^{6, 9}.

Tedaviye genel bakış

Tedavi; evre, tümörün yeri, biyobelirteç durumu, ameliyat uygunluğu, beslenme durumu, eşlik eden hastalıklar ve hastanın tercihleri dikkate alınarak multidisipliner ekip tarafından planlanır^{1, 6}.

Evreye göre genel yaklaşım:

• Erken evre: Çok seçilmiş yüzeyel lezyonlarda endoskopik tedavi düşünülebilir; diğer hastalarda cerrahi ana tedavi olabilir^{1, 6}.
• Lokal ileri evre: Sistemik tedavi, cerrahi ve bazı durumlarda radyoterapi birlikte veya sıralı şekilde planlanabilir^{1, 6}.
• Metastatik evre: Kemoterapi, biyobelirtece göre hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi ve semptom kontrolüne yönelik destek/palyatif bakım birlikte değerlendirilir^{1, 6, 7}.

Tedavi yöntemleri:

• Cerrahi: Parsiyel veya total gastrektomi ve uygun lenf nodu değerlendirmesi yapılabilir^{1, 6}.
• Kemoterapi: Platin, fluoropirimidin ve diğer ilaçları içeren rejimler hastalığın evresine ve hastanın durumuna göre seçilir^{1, 6}.
• Radyoterapi: Seçilmiş hastalarda kemoterapiyle birlikte veya semptom kontrolü amacıyla kullanılabilir^{1, 6}.
• Hedefe yönelik tedavi: HER2 veya CLDN18.2 gibi belirteçlere göre uygun hastalarda gündeme gelebilir^{6, 7}.
• İmmünoterapi: PD-L1, MSI/dMMR, tedavi basamağı ve klinik duruma göre değerlendirilebilir⁶.
• Destek ve palyatif bakım: Ağrı, beslenme, yutma güçlüğü, kanama ve psikososyal gereksinimler tedavi planının parçasıdır^{1, 8, 10}.

Not: Tedavi kararları mümkün olduğunda tıbbi onkoloji, cerrahi, gastroenteroloji, patoloji, radyoloji, radyasyon onkolojisi, beslenme ve palyatif bakım katkısıyla verilmelidir⁶.

Yan etkiler ve güvenlik

Yan etkiler kullanılan tedaviye, doza, eşlik eden hastalıklara ve hastanın genel durumuna göre değişir^{5, 8}.

Dumping sendromu: Mide ameliyatı sonrası yiyeceklerin ince bağırsağa hızlı geçişiyle ortaya çıkabilir. Terleme, çarpıntı, bulantı, ishal ve baş dönmesi görülebilir. Küçük ve sık öğünler, şekerli gıdaları sınırlama ve sıvı zamanlamasını kişiye göre ayarlama yardımcı olabilir^{5, 8}.

Günlük yaşam ve destek

Mide kanseri tedavisi sırasında ve sonrasında destek gereksinimleri kişiye göre değişir^{5, 8, 10}.

Beslenme:

• Küçük ve sık öğünler, iyi çiğneme ve yeterli protein alımı planlanabilir^{5, 8}.
• Ameliyat sonrası sıvı alımının öğünlerle ilişkisi ve şekerli gıdalar kişisel toleransa göre düzenlenebilir^{5, 8}.
• B12, demir, kalsiyum ve diğer vitamin-mineral düzeyleri tedavi ekibinin planına göre izlenebilir^{5, 8}.
• Kilo kaybı, yutma güçlüğü veya iştahsızlık varsa diyetisyen desteği erken gündeme alınmalıdır^{5, 8}.

Fiziksel aktivite ve iyileşme:

• Aktiviteye dönüş ameliyat, tedavi yoğunluğu ve genel duruma göre kademeli planlanmalıdır^{5, 8}.
• Halsizlik, ağrı, nefes darlığı veya beslenme sorunları aktivite planını etkileyebilir.

Psikososyal destek:

• Kaygı, üzüntü, uyku bozukluğu veya aile içi rol değişiklikleri sık yaşanabilir¹⁰.
• Psikolog, sosyal hizmet uzmanı, palyatif bakım ve hasta destek grupları tedavi sürecine eşlik edebilir¹⁰.

Bakım verenler için

Bakım verenler; beslenme, ilaç takibi, randevu organizasyonu ve duygusal destek açısından önemli rol oynar¹⁰.

• Kilo kaybı, yutma güçlüğü, kusma, kanama bulguları ve ateş gibi değişiklikleri not edin.
• Öğünleri küçük porsiyonlar halinde hazırlama, protein ve sıvı alımını izleme konusunda yardımcı olun.
• İlaç, vitamin-mineral takviyesi ve randevu planını yazılı takip edin.
• Tedavi ekibinden ne zaman acile gidilmesi gerektiğini netleştirin.
• Kendi dinlenme ve destek ihtiyacınızı da planlayın; bakım veren tükenmişliği gerçek bir risktir.

Maliyet, SGK ve erişim

Türkiye’de mide kanseriyle ilgili tanı, tedavi, ilaç, moleküler test, beslenme desteği ve takip hizmetlerinin geri ödemesi SUT hükümleri, güncel ilaç listeleri, endikasyon, rapor koşulları, tedavi basamağı ve sağlık kurumunun uygulamasına göre değişebilir⁹.

Hastanın bilmesi gerekenler:

• Cerrahi, kemoterapi, radyoterapi ve görüntüleme işlemleri için kapsam ve katılım koşulları kurum, rapor ve endikasyona göre teyit edilmelidir⁹.
• İmmünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlarda biyobelirteç sonucu, tedavi basamağı, onaylı endikasyon ve güncel geri ödeme listesi belirleyicidir^{7, 9}.
• Moleküler testlerin geri ödeme ve erişim koşulları hastane uygulamasına göre değişebilir⁹.
• Özel hastane farkları, ilave ücret istisnaları ve rapor süreçleri için hastanenin hasta hakları/medikal muhasebe birimi ve SGK kanallarıyla güncel bilgi alınmalıdır⁹.
• İş göremezlik, engellilik, evde bakım veya sosyal destek hakları kişisel durum ve mevzuat koşullarına göre değerlendirilir⁹.

İletişim: Geri ödeme ve sosyal haklar için SGK ve ALO 170 kanalları üzerinden güncel bilgi alınabilir⁹.

Takip ve uzun dönem

Takip planı evre, uygulanan tedavi, ameliyat tipi, patoloji bulguları, nüks riski, beslenme durumu ve yeni belirtilere göre kişiselleştirilir^{5, 6}.

Takipte değerlendirilebilen başlıklar:

• Muayene ve yeni belirti sorgulaması^{5, 6}
• Kan testleri ve beslenme/vitamin-mineral izlemi^{5, 8}
• BT veya diğer görüntülemeler; zamanlama risk ve belirti durumuna göre belirlenir⁶
• Kalan mide varsa endoskopi gerekliliği^{5, 6}
• Dumping sendromu, kilo kaybı, yutma güçlüğü ve tedaviye bağlı geç yan etkiler^{5, 8}

Yeni veya kötüleşen belirtiler olduğunda ekibe bildirin:

• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yeni veya artan karın ağrısı
• Yutma güçlüğü, inatçı bulantı veya kusma
• Siyah dışkı, kanlı kusma veya belirgin halsizlik
• Ateş, titreme veya enfeksiyon bulguları

Doktor randevusuna sorular

Tanı aşamasında:

1. Mide kanserimin histolojik tipi ve alt tipi nedir?
2. Kanserin evresi nedir ve bu tedavi planını nasıl etkiler?
3. HER2, PD-L1, MSI/dMMR veya başka biyobelirteç testleri gerekli mi?
4. Hastalık mide dışına veya lenf nodlarına yayılmış görünüyor mu?

Tedavi planlamasında: 5. Benim için amaç küratif tedavi mi, hastalığı kontrol etmek mi, semptomları azaltmak mı? 6. Ameliyat gerekli mi ve midenin ne kadarı çıkarılacak? 7. Ameliyat öncesi veya sonrası sistemik tedavi öneriliyor mu? 8. Hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi benim için uygun olabilir mi? 9. Tedavinin beklenen yan etkileri ve acil başvuru bulguları nelerdir? 10. Önerilen tedavilerin geri ödeme koşulları nasıl teyit edilecek?

Tedavi sonrasında: 11. Nasıl beslenmeliyim ve ne zaman diyetisyen görmeliyim? 12. Hangi vitamin-mineral düzeyleri izlenecek? 13. Takip kontrollerim hangi aralıklarla ve hangi testlerle yapılacak? 14. Dumping sendromu veya kilo kaybı yaşarsam ne yapmalıyım? 15. Psikolojik destek, palyatif bakım veya sosyal destek hizmetlerinden nasıl yararlanabilirim?

Sık Sorulan Sorular

Mide kanseri erken evrede belirti verir mi?

Erken evrede belirti olmayabilir veya hazımsızlık, şişkinlik, erken doyma gibi başka hastalıklarla karışabilen yakınmalar görülebilir^{2, 4}. Kalıcı veya açıklanamayan şikayetler, yutma güçlüğü, kilo kaybı ya da kanama bulguları varsa hekime başvurulmalıdır^{2, 4}.

H. pylori enfeksiyonu mide kanserine neden olur mu?

H. pylori mide kanseri için önemli bir risk faktörüdür; ancak H. pylori taşıyan herkes mide kanseri geliştirmez^{3, 6}. Test ve eradikasyon kararı kişinin öyküsü, endoskopi bulguları, aile öyküsü ve gastroenteroloji değerlendirmesine göre verilmelidir^{3, 6}.

Mide kanseri ameliyatından sonra nasıl beslenmeli?

Ameliyat sonrası beslenme planı ameliyatın tipine, mide kapasitesine, kilo durumuna ve semptomlara göre kişiselleştirilir^{5, 8}. Küçük ve sık öğünler, iyi çiğneme, yeterli protein, sıvı zamanlaması ve vitamin-mineral izlemi gerekebilir^{5, 8}.

Mide kanserinde biyobelirteç testi neden önemlidir?

Biyobelirteçler kanser hücresinin tedaviye duyarlılığını etkileyebilen özelliklerini gösterir⁶. HER2, PD-L1, MSI/dMMR ve seçilmiş hastalarda CLDN18.2 gibi testler kemoterapiye eklenecek hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi seçeneklerini etkileyebilir^{6, 7}.

Mide kanseri tedavisi SGK tarafından karşılanır mı?

Geri ödeme koşulları tedavinin türüne, endikasyona, rapora, biyobelirteç sonucuna, tedavi basamağına ve güncel SUT/listelere göre değişebilir⁹. Tedavi başlamadan önce hastane birimi, tedavi ekibi ve SGK kanallarıyla güncel koşullar teyit edilmelidir⁹.

Destek ve başvuru kaynakları

• ALO 170 (Çalışma Hayatı İletişim Merkezi) - SGK ve çalışma hayatı hakları hakkında bilgi.
• National Cancer Institute (NCI) - cancer.gov - Mide kanseri tedavisi ve hasta/bakım veren desteği.
• American Cancer Society - cancer.org - Hasta eğitimi, belirtiler ve risk faktörleri.
• Mayo Clinic - mayoclinic.org - Tanı, tedavi ve yaşam desteği bilgileri.
• ESMO - esmo.org - Klinik uygulama kılavuzları ve hasta kaynakları.

Sorumluluk reddi (Disclaimer): Bu rehber, genel bilgilendirme ve hasta eğitimi amacıyla hazırlanmıştır. Kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tedavi kararları, hastanın durumunu değerlendiren uzman hekimler tarafından verilmelidir. Herhangi bir sağlık sorununuz olduğunda doktorunuza başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.

Kaynaklar

1. National Cancer Institute (NCI). Gastric Cancer Treatment (PDQ) - Health Professional Version. https://www.cancer.gov/types/stomach/hp/stomach-treatment-pdq. PMID: 26389209. Erişim: 2026-05-15.
2. American Cancer Society. Stomach Cancer | Gastric Cancer Facts and Information. https://www.cancer.org/cancer/types/stomach-cancer.html. Erişim: 2026-05-15.
3. American Cancer Society. Stomach Cancer Risk Factors. https://www.cancer.org/cancer/types/stomach-cancer/causes-risks-prevention/risk-factors.html. Erişim: 2026-05-15.
4. American Cancer Society. Signs and Symptoms of Stomach Cancer. https://www.cancer.org/cancer/types/stomach-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-symptoms.html. Erişim: 2026-05-15.
5. Mayo Clinic. Stomach cancer - Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/stomach-cancer/diagnosis-treatment/drc-20352443. Erişim: 2026-05-15.
6. Lordick F, Carneiro F, Cascinu S, et al. Gastric cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2022;33(10):1005-1020. DOI: 10.1016/j.annonc.2022.07.004. PMID: 35914639. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35914639/. Erişim: 2026-05-15.
7. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA approves zolbetuximab-clzb with chemotherapy for gastric or gastroesophageal junction adenocarcinoma. https://www.fda.gov/drugs/resources-information-approved-drugs/fda-approves-zolbetuximab-clzb-chemotherapy-gastric-or-gastroesophageal-junction-adenocarcinoma. Erişim: 2026-05-15.
8. American Cancer Society. Living as a Stomach Cancer Survivor. https://www.cancer.org/cancer/types/stomach-cancer/after-treatment/follow-up.html. Erişim: 2026-05-15.
9. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) arama sayfası. https://www.sgk.gov.tr/Arama/Index/sut. Erişim: 2026-05-15.
10. National Cancer Institute (NCI). Support for Caregivers of Cancer Patients. https://www.cancer.gov/about-cancer/coping/caregiver-support. Erişim: 2026-05-15.