Kemik Kanseri Hasta Rehberi

Özet

Kemik kanseri, kemiğin kendisinden başlayan farklı alt tipleri olan nadir bir kanser grubudur. Primer kemik kanserleri arasında osteosarkom, Ewing sarkomu, kondrosarkom ve daha nadir sarkom alt tipleri yer alır^{1, 2}. Tedavi planı yalnızca tümörün adına göre değil; patoloji, grade, evre, tümörün yeri, yaş, genel durum, fonksiyonel beklenti ve merkezin ortopedik onkoloji deneyimiyle birlikte yapılır^{1, 3}. Cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, hedefe yönelik tedavi veya destekleyici yaklaşımlar hasta özelinde tartışılır^{1, 3}.

Temel çıkarımlar

• Primer ve metastatik hastalık ayrılır. Kemiğin kendisinden başlayan tümörler ile başka kanserlerin kemiğe yayılması farklı değerlendirilir¹.
• Alt tip tedaviyi değiştirir. Osteosarkom, Ewing sarkomu ve kondrosarkomun tanı ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır^{1, 3}.
• Kalıcı kemik ağrısı değerlendirilmelidir. Ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı veya açıklanamayan kırıklar hekim değerlendirmesi gerektirebilir¹.
• Biyopsi planı önemlidir. Biyopsi, olası cerrahi planı bozmayacak şekilde deneyimli ekip tarafından planlanmalıdır^{1, 3}.
• Tedavi ekip işidir. Ortopedik onkoloji, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, patoloji, radyoloji ve rehabilitasyon birlikte çalışır^{1, 3}.
• Uzuv koruma her hastada ayrı değerlendirilir. Amaç kanser kontrolüyle fonksiyonu birlikte gözetmektir; uygunluk tümör ve hasta özelliklerine bağlıdır^{1, 3}.

Kapsam ve tanımlar

Bu rehber, primer kemik kanserlerini kapsamaktadır: osteosarkom, Ewing sarkomu, kondrosarkom ve diğer nadir kemik tümörleri. Erişkin ve pediatrik hastalar birlikte ele alınır; çünkü alt tipe göre yaş dağılımı ve tedavi yaklaşımı değişebilir^{1, 2, 3}.

Kapsam dışı: Metastatik kemik hastalığı (başka bir organın kanserinin kemiğe yayılması), yumuşak doku sarkomları ve benign kemik tümörleri bu rehberin kapsamında değildir. Kişiye özel tedavi kararları ilgili uzman ekip tarafından verilmelidir.

Belirtiler

Kemik kanseri belirtileri sinsi başlayabilir ve büyüme ağrıları, spor yaralanmaları veya enfeksiyon gibi başka durumlarla karışabilir^{1, 2}.

• Kemik ağrısı: Etkilenen bölgede süren, gece artabilen veya dinlenmeyle geçmeyen ağrı görülebilir¹.
• Şişlik ve hassasiyet: Tümörün bulunduğu bölgede gözle görülür veya elle hissedilen kitle, kızarıklık ve sıcaklık artışı.¹
• Hareket kısıtlılığı: Tümör eklem yakınındaysa sertlik ve esneklik kaybı.¹
• Patolojik kırık: Tümörün zayıflattığı kemik, hafif bir darbe ile kırılabilir — “açıklanamayan kırık” bir uyarı işaretidir.^{1, 2}
• Genel belirtiler: Yorgunluk, açıklanamayan kilo kaybı, ateş ve kansızlık ileri evrelerde görülebilir.¹

Not: Süren, gece artan, şişlik veya hareket kısıtlılığıyla birlikte olan kemik ağrıları hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Acil durum: ne zaman yardım alınmalı?

Aşağıdaki durumlardan herhangi birinde hemen 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun:

• Tedavi sırasında 38 °C üzeri ateş (nötropenik ateş riski)
• Ani ve şiddetli nefes darlığı veya göğüs ağrısı (akciğer metastazı şüphesi)
• Travma olmadan ani kemik kırığı
• Kontrol edilemeyen ağrı veya bilinç bulanıklığı
• Ani bacak/kol şişliği ile birlikte ağrı (tromboz şüphesi)

Aynı gün ekibinizle iletişime geçmeniz gereken durumlar:

• 3 güne göre kötüleşen bulantı/kusma nedeniyle yeterli sıvı alınamıyorsa
• Cerrahi yara bölgesinde kızarıklık, akıntı veya koku artışı
• İlaçlarla kontrol altına alınamayan ağrı
• Tedaviye bağlı ciddi döküntü veya alerjik belirtiler

Nedenler ve risk faktörleri

Primer kemik kanserlerinin nedeni çoğu hastada net olarak saptanamaz; bazı risk faktörleri ve genetik değişiklikler tanımlanmıştır^{1, 2}.

Genetik ve kalıtsal faktörler:

• RB1 ve TP53 ilişkili sendromlar: Herediter retinoblastom ve Li-Fraumeni sendromu gibi durumlar bazı kemik sarkomları için risk bağlamında değerlendirilir^{1, 3}.
• Ewing sarkomu translokasyonları: Ewing sarkomu hücrelerinde EWSR1 ilişkili genetik değişiklikler tanıyı destekleyebilir^{1, 3}.
• Paget hastalığı ve bazı kemik hastalıkları: Özellikle ileri yaşta ortaya çıkan bazı kemik hastalıkları risk değerlendirmesine girebilir¹.

Çevresel ve diğer faktörler:

• Hızlı büyüme dönemi: Osteosarkom çocukluk ve ergenlik döneminde görülebilir; tek başına tanı koydurmaz^{1, 2}.
• Önceki radyoterapi: Geçmişte radyasyon almış bölgelerde ikincil sarkom riski nadiren gündeme gelebilir^{1, 3}.
• Önceden var olan kemik sorunları: Klinik öykü ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir¹.

Not: Kemik kanserlerinin çoğu bilinen bir risk faktörü olmaksızın ortaya çıkar.

Tanı ve evreleme / risk sınıflaması

Kemik kanseri tanısı multidisipliner bir süreçtir:^{1, 2, 4}

Tanı yöntemleri:

• Fizik muayene: Ağrılı bölgenin, şişliğin ve hareket kısıtlılığının değerlendirilmesi.
• Direkt röntgen: İlk görüntüleme yöntemi; kemik destrüksiyonu, periost reaksiyonu (Ewing’de “soğan zarı” görünümü) saptanır.¹
• MRG: Tümörün yumuşak doku yayılımı ve damar/sinir ilişkisini gösterebilir; cerrahi planlamada sık kullanılır¹.
• BT (Bilgisayarlı Tomografi): Akciğer metastazı taraması ve kemik yapısının detaylı değerlendirmesi.¹
• Kemik sintigrafisi / PET-BT: Tüm vücut taraması; diğer kemiklerde ve organlarda yayılımın değerlendirilmesi.¹
• Biyopsi: Kesin tanı için çoğu durumda doku örneği gerekir; biyopsi yeri olası cerrahi plan ile uyumlu olacak şekilde deneyimli merkezde planlanmalıdır^{1, 3}.
• Moleküler testler: Ewing sarkomunda EWSR1 translokasyonu; kondrosarkomda IDH1/IDH2 mutasyonu araştırılır.²

Evreleme (AJCC/MSTS):

Evreleme; tümör tipi, grade, boyut, yerleşim, metastaz durumu ve patoloji bulgularıyla birlikte yorumlanır^{1, 3}.

Biyobelirteç ve moleküler testler

Kemik kanserlerinde tümör tipinin belirlenmesi tedavi planını etkiler; testler patoloji, görüntüleme ve klinik bulgularla birlikte yorumlanır^{1, 3}.

Alt tip — tedavi ilişkisi:

• Osteosarkom: Yüksek dereceli hastalıkta kemoterapi ve cerrahi birlikte planlanabilir^{1, 3}.
• Ewing sarkomu: Sistemik kemoterapi ve lokal kontrol (cerrahi ve/veya radyoterapi) çoğu planın parçası olabilir^{2, 3}.
• Kondrosarkom: Cerrahi ön planda olabilir; sistemik tedavi gereksinimi alt tip, grade, yayılım ve moleküler özelliklere göre değerlendirilir^{1, 3}.
• Nadir alt tipler: Tedavi planı sarkom deneyimli merkezde bireyselleştirilmelidir³.

Tedaviye genel bakış

Kemik kanseri tedavisi multidisipliner ekip tarafından planlanır ve tümör tipi, grade, evre, tümörün yeri, yaş, fonksiyonel hedefler ve hasta tercihleriyle kişiselleştirilir^{1, 3}.

Cerrahi:

• Uzuv koruyucu cerrahi: Tümörün uygun cerrahi sınırlarla çıkarılıp greft, endoprotez veya başka rekonstrüksiyon yöntemleriyle onarılması seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir^{1, 3}.
• Amputasyon: Tümörün yerleşimi, enfeksiyon, damar-sinir ilişkisi veya fonksiyonel beklenti nedeniyle bazı hastalarda gerekebilir^{1, 3}.
• Metastazektomi: Akciğer metastazı gibi durumlarda, uygun hastalarda sistemik tedavi planıyla birlikte cerrahi seçenekler tartışılabilir³.

Kemoterapi:

• Osteosarkom: Kemoterapi cerrahi öncesi ve/veya sonrası planlanabilir; kullanılacak rejim yaş, organ fonksiyonları ve merkez protokolüne göre belirlenir^{1, 3}.
• Ewing sarkomu: Multiajan kemoterapi ve lokal kontrol yaklaşımı hasta özelinde planlanır^{2, 3}.
• Kondrosarkom: Sistemik tedavi kararı alt tip, grade, moleküler özellikler ve yayılım durumuna göre verilir^{1, 3}.

Radyoterapi:

• Radyoterapi, tümör tipi, cerrahi sınır, anatomik yerleşim ve lokal kontrol hedeflerine göre seçilmiş hastalarda kullanılabilir^{2, 3}.
• Ewing sarkomunda radyoterapi lokal kontrol planının parçası olabilir; osteosarkom ve kondrosarkomda karar daha seçici verilir^{2, 3}.

Hedefe yönelik tedaviler:

• IDH hedefli tedaviler: IDH1 mutasyonu taşıyan seçilmiş ileri kondrosarkom hastalarında klinik bağlam ve erişim koşullarına göre tartışılabilir⁵.
• Denosumab: Dev hücreli kemik tümöründe seçilmiş hastalarda, cerrahi plan ve riskler göz önüne alınarak değerlendirilebilir³.

Not: İlaç dozu ve uygulama şeması konusunda lütfen doktorunuzla görüşün. Bu rehberde ilaç dozları verilmemektedir.

Yan etkiler ve güvenlik

Tedaviye bağlı yan etkiler tedavi türüne, yaşa, organ fonksiyonlarına ve eşlik eden hastalıklara göre değişir; erken bildirim yönetimi kolaylaştırabilir^{1, 6}.

Kemoterapi yan etkileri:

• Bulantı/kusma, iştahsızlık, yorgunluk
• Saç dökülmesi, ağız yaraları
• Enfeksiyon riski (düşük beyaz küre sayısı — nötropeni)
• İşitme kaybı (sisplatin kaynaklı ototoksisite)
• Böbrek ve karaciğer fonksiyonlarında değişiklikler
• Kalp üzerine etkiler (doksorubisin — kardiyotoksisite)
• Doğurganlık üzerine etkiler

Cerrahi sonrası:

• Fonksiyonel kayıp ve rehabilitasyon süreci
• Endoprotez komplikasyonları (gevşeme, enfeksiyon)
• Fantom ağrısı (amputasyon sonrası)

Radyoterapi yan etkileri:

• Uygulama bölgesinde cilt kızarıklığı
• Kemik iyileşmesinde gecikme
• Uzun vadede ikincil kanser riski seçilmiş durumlarda takip planına dahil edilir

Uyarı: Tedavi sırasında yüksek ateş, ciddi nefes darlığı, kontrol edilemeyen ağrı, kanama veya beklenmeyen ağır yan etkiler gelişirse sağlık ekibiyle gecikmeden iletişime geçilmelidir.

Günlük yaşam ve destek

Kemik kanseri tedavisi sırasında ve sonrasında yaşam kalitesi, fonksiyon, okul/iş yaşamı ve psikolojik destek birlikte planlanmalıdır^{1, 6}.

• Rehabilitasyon: Cerrahi veya radyoterapi sonrası fizik tedavi planı fonksiyon, ağrı, protez/ortez ihtiyacı ve yara iyileşmesine göre kişiselleştirilir.
• Beslenme: Kemoterapi, ameliyat ve iyileşme döneminde beslenme desteği diyetisyen ve ekip önerilerine göre düzenlenebilir.
• Fiziksel aktivite: Aktivite düzeyi ameliyat tipi, kırık riski, ağrı ve yorgunluk durumuna göre kademeli planlanmalıdır.
• Psikolojik destek: Özellikle çocuk, ergen ve genç erişkinlerde beden imajı, okul/iş düzeni ve sosyal yaşam için psikososyal destek yararlı olabilir.
• Okul/iş yaşamı: Tedavi sürecinde eğitim veya çalışma düzenlemeleri ekip, aile ve kurumlarla birlikte planlanabilir.
• Protez ve ortez: Uzuv koruyucu cerrahi veya amputasyon sonrası protez/ortez ihtiyacı rehabilitasyon ekibiyle değerlendirilir.
• Doğurganlık planlaması: Kemoterapi veya radyoterapi öncesi doğurganlık koruma seçenekleri, zaman uygunsa tedavi başlamadan önce konuşulmalıdır⁶.

Bakım verenler için

Kemik kanseri özellikle çocuk ve genç yetişkinleri etkilediğinden, ailelerin rolü büyüktür:

• İletişim: Hastanın yaşına uygun açıklama yapın; duygularını ifade etmesine alan tanıyın.
• Tedavi takibi: Kemoterapi takvimi, ilaç saatleri ve kontrol randevularını organize edin.
• Rehabilitasyon desteği: Fizik tedavi egzersizlerine destek olun; motivasyonu koruyun.
• Okul/sosyal bağlantı: Tedavi sürecinde arkadaş ve okul bağlantısını sürdürmeye yardımcı olun.
• Kendi kendinize bakın: Bakım veren tükenmişliği yaygındır; kendi sağlığınızı ihmal etmeyin.
• Profesyonel yardım: Bakım verenler için psikolojik destek hizmetlerinden yararlanın.

Maliyet, SGK ve erişim

Türkiye’de işlem, ilaç, protez ve tetkik geri ödemesi; SUT hükümleri, işlem/ilaç kodu, endikasyon, rapor koşulları, tedavi basamağı, yaş grubu, hastane uygulaması ve güncel duyurulara göre değişebilir⁷.

Kontrol edilmesi gerekenler:

• Cerrahi, rekonstrüksiyon, protez/ortez ve rehabilitasyon kalemlerinin hangi koşullarda karşılandığı⁷.
• Kemoterapi, radyoterapi ve hedefe yönelik tedaviler için güncel endikasyon ve rapor koşulları⁷.
• Özel hastane, üniversite hastanesi veya kamu hastanesinde oluşabilecek ek maliyet kalemleri.
• Nadir tümörlerde endikasyon dışı veya merkez onayı gerektiren ilaçlar için başvuru süreci.

Pratik not: Tedavi başlamadan önce hastane eczanesi, geri ödeme birimi veya hasta hakları birimiyle güncel kapsam yazılı olarak kontrol edilmelidir⁷.

Takip ve uzun dönem

Kemik kanseri tedavisi tamamlandıktan sonra takip planı nüks riski, geç yan etkiler, fonksiyon ve rehabilitasyon ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilir^{1, 3, 6}.

• Kontrol aralığı tümör tipi, grade, evre, yapılan tedavi, nüks riski ve yan etki durumuna göre belirlenir^{1, 3}.
• Lokal bölge görüntülemesi ve akciğer değerlendirmesi, risk durumuna ve tedavi planına göre düzenlenebilir^{1, 3}.
• Uzun dönem takipte fonksiyon, protez/endoprotez durumu, geç yan etkiler, okul/iş yaşamı ve psikososyal ihtiyaçlar değerlendirilir^{1, 6}.

Kontrol gerektiren yeni bulgular:

• Cerrahi bölgede veya başka bir kemikte yeni ağrı veya şişlik
• İnatçı öksürük veya nefes darlığı
• Açıklanamayan kilo kaybı veya ateş
• Protez bölgesinde ağrı, hareket kaybı veya instabilite

Geç yan etkiler:

• Kemik büyüme bozuklukları (pediatrik hastalarda)
• İşitme kaybı (sisplatin sonrası)
• Kardiyomiyopati (doksorubisin sonrası)
• İkincil kanser riski seçilmiş durumlarda takip planına dahil edilir

Doktor randevusuna sorular

Doktorunuzla görüşmeniz gereken önemli konular:

1. Kemik kanserimin türü (osteosarkom, Ewing, kondrosarkom) ve derecesi nedir?
2. Evrem nedir ve bu tedavi planını nasıl etkiler?
3. Uzuv koruyucu cerrahi uygulanabilir mi yoksa amputasyon gerekli mi?
4. Neoadjuvan kemoterapi uygulanacak mı; ne kadar sürecek?
5. Tedavinin bilinen yan etkileri nelerdir ve bunları nasıl yönetebilirim?
6. Tedavi sonrası rehabilitasyon programım nasıl planlanacak?
7. Doğurganlığımı/çocuğumun doğurganlığını korumak için seçenekler var mı?
8. Tedavim SGK kapsamında mı; ek maliyet olacak mı?
9. Akciğer metastazı taraması ne sıklıkta yapılacak?
10. Klinik çalışmalara katılma olasılığım var mı?
11. Protez bakımı ve uzun vadeli fonksiyon konusunda nelere dikkat etmeliyim?
12. Beslenme, egzersiz ve psikolojik destek konusunda yönlendirme alabilir miyim?

Sık Sorulan Sorular

Kemik ağrısı kemik kanseri belirtisi midir?

Kemik ağrısı pek çok nedene bağlı olabilir. Geceleri artan, dinlenmeyle geçmeyen, şişlik veya hareket kısıtlılığıyla birlikte olan ya da açıklanamayan şekilde süren ağrılar hekim tarafından değerlendirilmelidir¹.

Kemik kanseri kimlerde daha sık görülür?

Osteosarkom ve Ewing sarkomu çocuklar, ergenler ve genç erişkinlerde; kondrosarkom ise daha ileri yaşlarda görülebilir. Risk değerlendirmesi tümör tipine ve kişisel öyküye göre yapılır^{1, 2}.

Uzuv koruyucu cerrahi nedir?

Kanserli kemik bölümünün uygun cerrahi sınırlarla çıkarılıp endoprotez, kemik grefti veya başka rekonstrüksiyon yöntemleriyle onarılmasıdır. Uygunluk tümörün yeri, damar-sinir ilişkisi, yayılımı ve fonksiyonel beklentiye göre belirlenir^{1, 3}.

Kemoterapi kemik kanserinde etkili midir?

Osteosarkom ve Ewing sarkomunda kemoterapi sık kullanılan tedavi bileşenlerinden biridir. Kondrosarkomda sistemik tedavi gereksinimi alt tip, grade, evre ve moleküler özelliklere göre değerlendirilir^{1, 3}.

Çocuğumun doğurganlığı kemoterapiden etkilenir mi?

Bazı kemoterapi veya radyoterapi yaklaşımları doğurganlığı etkileyebilir. Zaman uygunsa tedavi başlamadan önce sperm, yumurta, embriyo veya doku saklama gibi seçenekler ekip tarafından değerlendirilmelidir⁶.

SGK tedavi masraflarını karşılıyor mu?

Geri ödeme durumu SUT, işlem/ilaç kodu, endikasyon, rapor koşulları, tedavi basamağı ve güncel mevzuata göre değişebilir⁷. Tedavi başlamadan önce hastane geri ödeme birimiyle güncel kapsam kontrol edilmelidir.

Kemik kanseri nüks eder mi?

Kemik kanseri nüks riski tümör tipi, grade, evre, tedavi yanıtı ve cerrahi sınır gibi faktörlere göre değişir. Takip aralığı kişisel risk durumuna göre planlanır^{1, 3}.

Kemik kanseri kalıtsal mıdır?

Çoğu kemik kanseri kalıtsal değildir. Ancak Li-Fraumeni sendromu ve herediter retinoblastom gibi nadir genetik durumlar osteosarkom riskini artırabilir.²

Destek ve başvuru kaynakları

• Türk Kanser Derneği — turkkanserdernegi.org — Hasta hakları, destek programları ve bilgilendirme.
• Türk Tıbbi Onkoloji Derneği (TTOD) — kanser.org — Kapsamlı kanser bilgilendirme platformu (Türkçe).
• LÖSEV (Lösemili Çocuklar Vakfı) — losev.org.tr — Çocuk kanser hastalarına destek (kemik kanserleri dahil).
• NCI (Ulusal Kanser Enstitüsü) — cancer.gov — İngilizce kapsamlı klinik bilgiler ve PDQ rehberleri.
• ESMO Hasta Rehberleri — esmo.org — Avrupa kılavuzları ve hasta eğitim materyalleri.
• ALO 182 (MHRS Randevu Hattı) — Devlet hastanesi randevu hattı — mhrs.gov.tr
• 112 Acil Servis — Acil durumlarda derhal aranması gereken hat.

Sorumluluk Reddi: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Tedavi kararları hastayı değerlendiren uzman ekip tarafından verilmelidir. Acil durumlarda 112’yi arayın.

Kaynaklar

1. National Cancer Institute (NCI). Osteosarcoma Treatment (PDQ) — Patient Version. https://www.cancer.gov/types/bone/patient/osteosarcoma-treatment-pdq. Erişim: 2026-05-15.
2. National Cancer Institute (NCI). Ewing Sarcoma Treatment (PDQ) — Patient Version. https://www.cancer.gov/types/bone/patient/ewing-treatment-pdq. Erişim: 2026-05-15.
3. Strauss SJ, Frezza AM, Abecassis N, et al. Bone sarcomas: ESMO-EURACAN-GENTURIS-ERN PaedCan Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. DOI: 10.1016/j.annonc.2021.08.1995. PMID: 34500076. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34500076/. Erişim: 2026-05-15.
4. Mayo Clinic. Bone cancer — Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bone-cancer/diagnosis-treatment/drc-20350221. Erişim: 2026-05-15.
5. Tap WD, Villalobos VM, Cote GM, et al. Phase I study of the mutant IDH1 inhibitor ivosidenib in patients with advanced chondrosarcoma. J Clin Oncol. DOI: 10.1200/JCO.19.02492. PMID: 32280823. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32280823/. Erişim: 2026-05-15.
6. American Cancer Society. Preserving fertility in children and teens with cancer. https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/side-effects/fertility-and-sexual-side-effects/preserving-fertility-in-children-and-teens-with-cancer.html. Erişim: 2026-05-15.
7. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) arama ve duyurular. https://www.sgk.gov.tr/Arama/Index/sut. Erişim: 2026-05-15.